Định đăng báo nhưng nghe mấy đoạn không phù hợp lắm.
Gần đây, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) ra thông báo đã sẵn sàng mua bán trái phiếu chính phủ nhằm điều chỉnh chênh lệch lãi suất - thanh khoản trong hệ thống ngân hàng thương mại, gọi là interest-maturity mismatch (không khớp lãi suất - kỳ hạn). Đây là động thái cực kỳ bất ngờ. Lần đầu và duy nhất PBOC mua trái phiếu chính phủ là năm 2008, khi khủng hoảng tài chính xảy ra. Động thái lần này hoàn toàn khác 2008. Thay vì chỉ tài trợ chi tiêu công lớn, nó giống hình thức nắn và điều chỉnh curve risk (rủi ro đường cong lợi suất, tức Yield Curve Control) trong hệ thống chính sách inflation-target (mục tiêu lạm phát) hơn nhiều. Trong khi PBOC nổi tiếng với FX-target (mục tiêu tỷ giá), không ít lần bị đưa vào danh sách thao túng tiền tệ, lần này lại chủ động thực hiện chính sách mới, mang màu sắc hoàn toàn đối lập. Sự khác biệt trong điều hành chính sách này hướng tới điều chỉnh rủi ro lãi suất trên sổ ngân hàng (IRRBB - Interest Rate Risk in the Banking Book) của hệ thống ngân hàng thương mại.

Nói chung, đây là điều bất ngờ với giới phân tích. Trước giờ, PBOC nổi tiếng với biện pháp phòng thủ và thúc đẩy có giới hạn, giờ lại tuyên bố can thiệp mang tính “tài trợ” cho thâm hụt tài khóa kiểu Mỹ. Quả thật, thế giới tài chính đang thay đổi trong những vận hành quan trọng ở thượng tầng – rất nhanh và trực tiếp hơn nhiều. Ngay cả cách đây hơn một tháng, FED (Cục Dự trữ Liên bang Mỹ) sau một cuộc họp tháng 4 đã trực tiếp tăng lượng trái phiếu chính phủ tái tục trong danh mục, giảm lượng trái phiếu đáo hạn không tái tục từ 60 tỷ USD mỗi tháng xuống còn 25 tỷ USD, làm chậm quá trình thu hẹp cân đối (Quantitative Easing - nới lỏng định lượng). Động thái này cũng bất ngờ không kém. Dù Jerome Powell, Chủ tịch FED, tuyên bố không từ bỏ mục tiêu lạm phát 2%, hành động này lại làm chậm việc đưa lạm phát về mức đó.

Dường như các Central Bank (ngân hàng trung ương) trên thế giới đã bắt đầu chuẩn bị cho cuộc chiến nới lỏng định lượng trong chu kỳ mới, chấp nhận công cụ và biện pháp mới, trực diện hơn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Mỗi bên đều chuẩn bị công cụ trực tiếp hơn nhiều.

Điều này làm mình liên tưởng đến chính sách tiền tệ - tài khóa của Việt Nam. Trong khi thế giới thay đổi rất nhanh, chúng ta vẫn loay hoay với những bài toán gần 10 năm chưa giải thỏa đáng – từ đầu tư công chậm chạp đến giải ngân tín dụng ì ạch. Phải chăng chúng ta vẫn chậm thay đổi, hay sợ thay đổi?
Trên truyền thông, thỉnh thoảng vẫn thấy bài báo nhắc đi nhắc lại chuyện mỗi người Việt sinh ra gánh bao nhiêu nợ công. Nhưng họ đâu biết Việt Nam là một trong số ít quốc gia có nợ/GDP dưới 30%, vẫn duy trì GDP tăng trưởng thuộc top cao nhất thế giới. Người ta vẫn nhắc “shadow banking” (ngân hàng ngầm) với ý nghĩa cực đoan, một vài bên truyền thông còn hiểu nó như rửa tiền. Rõ ràng, thay đổi tư duy về thâm hụt tài khóa hay shadow banking cần thời gian, nhất là từ người làm luật. Những người làm luật dường như vẫn ám ảnh nợ xấu hơn 10 năm trước và bóng ma khủng hoảng nợ công. Nỗi sợ này có thể dẫn đến chính sách khó định hướng như “Helicopter Money” (tăng lương cơ bản) – do thiếu chính sách tài khóa cụ thể, nó có thể gây vấn đề khó lường.

Nhìn chung, với những người phân tích, từ chuyên gia đến chỉ đạo chính phủ, nếu chỉ loanh quanh cung tiền, M2, hay chính sách kiểu nâng lương cơ bản, thì gần như chẳng có định hướng rõ ràng. Gần đây, mình có bài viết về cải thiện chức năng, khung pháp lý, điều kiện cho phát triển “shadow banking”, nhưng nó chỉ là bài vui thôi.
Ngay cả PBOC, vốn bảo thủ nhất, cũng nhanh chóng đưa ra chính sách mới để cải thiện hệ thống. Tín dụng chậm năm thứ hai liên tiếp, nhưng vẫn loay hoay với cung tiền; đầu tư công chậm 10 năm vẫn giậm chân với giải ngân. Thật sự, người Hà Nội hay nói “Hà Nội không vội được đâu”, nhưng lần này, Hà Nội nên vội!