Hôm nay mình sẽ giải thích độ phức tạp của tỷ giá dựa trên một câu hỏi đơn giản nhưng khó trả lời: Tại sao tỷ giá USD/VND không biến động như USD/CNY?

Quay về cái cơ bản thì tỷ giá phụ thuộc vào “Flow” (dòng vốn). Chỉ một từ này thôi nhưng nó là cả một vấn đề lớn. Tính chất của Flow rất phức tạp, bao gồm từ Trade Flow (dòng tiền thương mại) đến Capital Flow (dòng vốn đầu tư). Mỗi dòng tiền có một tính chất riêng, và ngay cả Trade Flow cũng bị ảnh hưởng bởi lãi suất.

Mình lấy một ví dụ như sau: Một FDI (Foreign Direct Investment - đầu tư trực tiếp nước ngoài) tên X (bắt đầu bằng chữ S, chiếm khoảng 20% GDP của Việt Nam) cho rằng doanh số điện thoại toàn cầu sẽ giảm mạnh. Quyết định này dẫn đến việc giảm vốn lưu động (working capital) cho nhập khẩu nguyên vật liệu tại Việt Nam. Lúc này cũng đành chịu thôi.

Hoặc tự nhiên một ngày đẹp trời, SK (quỹ đầu tư Hàn Quốc) đập vào mặt VIC (Vingroup) 1 tỷ USD, bảo mua thêm VHM (Vinhomes), thì cũng đành chịu vậy. Cái này rất khó giải thích tại sao họ đầu tư, nhưng điều này lại tốt cho tỷ giá.

Hay bỗng dưng một ngày, bà con kiều bào quyết định không gửi tiền về nữa vì ở Nhật, Hàn cũng khó khăn quá, thì một lần nữa cũng đành chịu thôi.

Các dòng tiền này mang tính chất bất chợt, nhưng cũng được quyết định bởi các yếu tố (driver) nhất định. Ví dụ, FDI S kia thấy gửi tiền ở Việt Nam có lợi hơn, họ sẽ để vốn lưu động này tại Việt Nam. Khoản vốn lưu động này cũng được đấu thầu, không khác gì việc KBNN (Kho bạc Nhà nước) gửi tiền vào hệ thống ngân hàng, tính chất tương tự nhau.

Một nhân tố khác là cách SBV (Ngân hàng Nhà nước) điều hành tỷ giá. Ví dụ như năm ngoái, tiền cứ chảy ra ngoài (flow out), nhưng SBV không muốn bơm tiền, thay vì bán Spot (giao ngay), thì họ bán FW (Forward - kỳ hạn) rồi… roll (gia hạn) chờ tỷ giá hạ, roll mãi đến khi có tiền về. Đó là một cách điều hành.

Quay lại câu hỏi ban đầu: Sự khác biệt trong tính chất đặc thù của từng nước khiến tỷ giá biến động khác nhau. Không phải Trung Quốc (China) làm sao thì Việt Nam cũng vậy, họ hạ lãi suất thì mình cũng hạ. Nói chung là rất phức tạp. Để hiểu rõ (clear) chắc phải phân tích nhiều phần.