Gần đây nhiều chuyên gia quá, toàn chuyên gia chắc nghiên cứu cả ngày xem CB (central bank - ngân hàng trung ương) làm gì và vì sao, nhưng vẫn nói sai, nên mình sẽ giải đáp vài câu hỏi cơ bản để các bạn hiểu rõ hơn.

Gần đây mình đọc mấy bài báo nói rằng nâng lãi suất điều hành là biện pháp hữu hiệu để xử lý tỷ giá tăng. Nhưng không, nó phải đồng bộ. Năm 2022, lãi suất OMO (open market operation - hoạt động thị trường mở) của SBV (Ngân hàng Nhà nước) lên tới 6.9%, swap ON (hoán đổi qua đêm) lúc đó là 10%, nhưng tỷ giá vẫn tăng. Tại sao? Vì một quyết định về lượng tiền luôn đi kèm quyết định về lãi suất.

Bạn không thể bơm tiền ra mà lãi suất vẫn tăng, hoặc ngược lại, nâng lãi suất mà không hút tiền. Nếu điều này xảy ra, chắc chắn chính sách và cách điều hành có vấn đề nghiêm trọng.

Lấy ví dụ từ FED (Cục Dự trữ Liên bang Mỹ): Mọi quyết định của FOMC (Federal Open Market Committee - Ủy ban Thị trường Mở Liên bang) đều đi kèm hai yếu tố: (1) Lãi suất mục tiêu (FFR - Federal Funds Rate) và (2) Amount (lượng) mua/bán hoặc release (phát hành) trái phiếu. Nếu nâng lãi suất mà không đi kèm kiểm soát lượng tiền, rất khó để có một fwd guide (forward guidance - hướng dẫn kỳ vọng tương lai) rõ ràng trong việc kiểm soát lãi suất. Năm 2023, khi Silicon Valley Bank sụp đổ, FED phải bơm thanh khoản vào hệ thống (BTFP - Bank Term Funding Program), khiến việc thu hẹp cân đối khó khăn dù vẫn duy trì nâng lãi suất. Nhưng khi lạm phát đã sticky (dai dẳng) còn cứng hơn, việc mismatch (không đồng bộ) này khiến FED mất ít nhất nửa năm trong quá trình normalization (chuẩn hóa) của họ (hậu quả về sau còn tốn kém hơn).

Lấy ví dụ của SBV năm 2022: SBV có cách kiểm soát thị trường vô cùng mismatch. Khi tỷ giá tăng, SBV chỉ nâng lãi suất, nhưng vẫn duy trì thanh khoản về “lượng” tại TT2 (thị trường 2 – thị trường liên ngân hàng) bằng cách bán USD FW (forward - hợp đồng kỳ hạn), delay (trì hoãn) việc giảm cung tiền VND, đồng thời lại siết tín dụng bất động sản (aka cắt TK TT1 - tài khoản thị trường 1). Nhiều chính sách chồng chéo – cái bơm, cái hút, cái đóng, cái mở – khiến mọi thứ càng mismatch hơn.

Nhìn chung, chính sách của mọi CB đều có các mục tiêu cơ bản như tỷ giá, lạm phát, lãi suất, nhưng đôi khi còn nhiều thứ khác cần đạt được. Ví dụ, tại sao BOJ (Bank of Japan - Ngân hàng Trung ương Nhật Bản) hết lần này tới lần khác delay (trì hoãn) việc thu hẹp cân đối của họ? Tại sao? Sẽ có trong phần sau.