Sau vụ Evergrande mình xin viết về một số cấu trúc tài chính ở Việt Nam nhưng lại không được có trong Off-balance nhưng lại cực kỳ tiềm ẩn rủi ro, chỉ là chưa tới lúc thôi. Đầu tiên phải nói về Off-balance chút. Off-balance không hẳn là nợ, nó là Cam kết. Thế nào thì là cam kết. Ví dụ luôn trong case Evergrande, Evergrande phát hành cổ phiếu chuyển đổi nợ trong điều kiện nào đó. Tức là nó sẽ bắt buộc phải mua lại phần cổ phiếu đã phát hành ra nếu giá cổ phiếu chẳng hạn không đạt được kỳ vọng của nhà đầu tư. Các cổ phiếu này là một dạng của sản phẩm được gọi là (WMP: Wealth Management Product). Các công cụ này không hạch toán nội bảng vì nó là “lời hứa” (Commitment). Với việc phát hành các WMP này thì cơ cấu vốn của Evergrande đẹp lên rất rất nhiều. Thực ra trong lịch sử tài chính Việt Nam có những commitment đi theo chiều ngược lại. Case HAG 2008 bắt đầu phát hành trái phiếu chuyển đổi và cam kết chuyển đổi thành cổ phiếu. Các cam kết này cũng được hạch toán nội bảng. Tới khi vỡ nợ thì cam kết này trở thành “ép buộc chuyển đổi” =)). Ok vậy cả nhà thấy rồi đó. Nó là cam kết thì nó nguy cơ trở thành nguy hiểm nếu cam kết đó “bị thực hiện”. Không phải cái cam kết nào cũng xui, có mấy cái cam kết cũng khá là ok. Nên đôi khi người bên ngoài ngành khi nói về off-balance thì tưởng chừng như nó là một thể loại công cụ gì đó để giấu lỗ. Thực ra hôm nay mình sẽ nói về một loại off-balance mà nó ảo diệu và thực tình thì nó không được hạch toán lên off-balance. Ví dụ trái phiếu 3 không của Bank bán cho nhà đầu tư chẳng hạn. Cụ thể đi là công ty chứng khoán bán cho nhà đầu tư. Bình thường thì nó chẳng sao chẳng có gì sao hết ở VN cũng chưa có vỡ nợ trái phiếu mà không cơ cấu lại được. Nhưng thử nghĩ xem trái phiếu này được cam kết “miệng“ là mua lại. Mà nói chung là cam kết miệng nhưng là mua lại thật đó chứ không hẳn là miệng. Nhưng cam kết này lại không lên ngoại bảng. Ok trong điều kiện bình thường thì chẳng sao cũng chưa từng có một vụ nổ nào xảy ra. Nhưng bạn cứ thử tưởng tượng xem. Giả sử thôi nhé. Có 1 ngày cái công ty sản xuất xe điện nào đó nó không được nuôi bởi công ty phân lô nào đó nữa. Và cái đống còn không được ghi ở ngoại bảng kia nó nhảy hẳn vào trong nội bảng và đứng chính ình thì bạn sẽ thấy như thế nào. Nó sẽ chẳng khác gì cái vụ nổ của Evergrande đâu. Quy mô thì có thể khác nhưng không khác mấy. À thực ra như thế này nữa cơ. Mấy cam kết kiểu mình vừa nói nó là cam kết có hủy ngang. Nhưng bạn xem, nó ở VN uy tín như vậy cơ mà, hủy thì còn ai đi mua xe mua nhà của bác nữa. Thật sự rủi ro tập trung là lớn, chỉ là cái cách ghi nhận của mấy khoản off-balance này nó ảo diệu. Cái gì thì cũng có thể xảy ra nên hiền bạn ạ. Mấy cái phân tích đôi khi rất là ảo ma Canada đấy. ------------------------------------------------------------------- P/S: Nói tới đây phải nói China nó là chúa tể của Off-balance. China khi vay tiền không phải là Bank cho vay mà là Khách hàng cho vay tiền dưới sự bảo lãnh của Bank. Trên On-balance bạn không thấy gì cả. Thế thì bạn có thể tưởng tượng mức độ đòn bẩy rồi đó. Mà đó là những khoản có trên off-balance thôi nhé. Hãy tưởng tượng nó cũng có rất nhiều cam kết nhưng làm gì có trên off-balance. Nên ví vụ Evergrande giống Lehmon Brother cũng không phải sai đâu. Ngoại bảng nó lên tới cỡ nào người trong cuộc có khi còn chẳng biết rõ. P/S 2: Nói tới đây phải đảo qua lại vụ Lehmon tý, Lehmon sau khi bị chết toi người ta cũng khám phá là ông kễnh này cũng cố tình không ghi các cam kết lên Off-balance. Khi ổng làm Repo đống ABS (Asset Backed Security) thì ổng chỉ ghi chân ổng bán trên onl-balance còn ổng quên luôn là phải ghi chân mua lại lên off-balance và từ đó ổng cũng ghi nhận income cả núi sau đó thì ... phần còn lại là lịch sử.