Khi bạn mua hàng bạn trả tiền mặt cho người bán A, người bán này dùng tiền mặt trả cho nhà cung cấp B. Rồi nhà cung cấp cuối cùng trả cho một người nào đó, quy trình này chỉ có mua-bán, cuối của quá trình này là tiền mặt được chuyển thành một dạng khác là tiền gửi (giả sử tiền này được gửi dưới dạng tiền gửi thanh toán (CASA - Current Account Savings Account)). Lúc này tiền được luân chuyển dưới tốc độ V0.

Khi bạn chuyển khoản cho người A, người A chuyển khoản cho người B... cuối cùng của quá trình này vẫn là tiền in-system (trong hệ thống - in-system). Và dù nó vẫn là CASA thì hệ thống ngân hàng thương mại vẫn sử dụng tiền này cho mục đích cân đối. Hay đơn giản nó dùng nó cho việc cho vay, và nó tạo thêm tiền. Lúc này tiền được luân chuyển dưới tốc độ V1.

[Đương nhiên V1 > V0] Vậy bạn đã rõ tiền trong hệ thống và tiền ngoài hệ thống khác nhau như thế nào. Để mô tả kỹ hơn thì bức ảnh dưới. "Cash" về tính chất quay vòng và sử dụng chỉ hơn mỗi TGA (Treasury General Account - Tài khoản Kho bạc chung) là tiền out of system (ngoài hệ thống), nhưng TGA thì lại đóng vai trò bộ đệm nên chính ra là nó có vòng quay và sinh tiền lớn hơn "Cash".

Cụ thể ngay như trường hợp bên trên chỉ cần là CASA thì cũng đã xử lý được 30% cho SFL (Stable Funding Limit - Giới hạn tài trợ ổn định) và LDR (Loan-to-Deposit Ratio - Tỷ lệ cho vay/huy động). Và giờ hãy suy nghĩ trên góc độ toàn hệ thống. Tiền mặt đang từ 9% giờ lên 10% thì đã 100k bio (100 nghìn tỷ VND) được luân chuyển với tốc độ chậm lại, điều này đau đầu hơn khi nó trực tiếp đụng chạm những thứ như Reserve (dự trữ), rồi lãi suất ở cả TT1 (Thị trường liên ngân hàng kỳ hạn 1) và TT2 (Thị trường liên ngân hàng kỳ hạn 2) đều tăng khi lượng tiền mặt lớn. Tất nhiên SBV (State Bank of Vietnam - Ngân hàng Nhà nước) hoàn toàn có thể đối ứng phần này nhưng lại thêm một phần chi phí. Từ đầu năm tới nay thì có cao hơn cùng kỳ nhưng chưa tới 1%. sbv.gov.vn/vi/tiền-mặt-lưu-thông-trên-tổng-phương-tiện-thanh-toán

[Chuẩn bị cho đau đầu kép] Nhìn chung thì nó khá là đau đầu nhất là trong cái bối cảnh mà thiếu thanh khoản như hiện tại. Mà phải gọi là "đau đầu kép" khi mà lượng tiền mặt chuyển ra khỏi hệ thống mà lại chuyển thành vàng nữa thì nó phải gọi là "đau cả đầu". Điều này có thể có khả năng xảy ra giống như giai đoạn 2011 trước đây. Khi mà tiền người dân ngại "gửi" vào hệ thống, thì một lựa chọn an toàn hơn của họ là "XAU (Vàng - Gold)". Cái này có thể là phản ứng dây chuyền chứ không đơn giản chỉ là nhất thời.