[CPI nhìn chung là 1 chỉ tiêu để nói về lạm phát. Việt Nam kiểm soát nó thế nào? Và nó thực sự có ý nghĩa gì?]
VIRA (Vietnam Interbank Research - Nghiên cứu Liên ngân hàng Việt Nam) trước đây và cả hiện tại đều có phần dự báo CPI (Consumer Price Index - chỉ số giá tiêu dùng), chuyện là mình thấy nhiều người “dự báo” CPI hay GDP (Gross Domestic Product - tổng sản phẩm quốc nội), nhưng nó không có nhiều ý nghĩa như CPI US hay GDP US để làm lagging (chỉ số chậm) hay leading (chỉ số dẫn dắt) cho chính sách. Trừ khi bạn làm Stress Test (kiểm tra áp lực), còn bên ngoài dự báo cái này đúng là không để làm gì cho đời.

Đầu tiên, phải xem chính sách tiền tệ Việt Nam có mục tiêu gì? Từ 2014 đến trước COVID, chính sách tiền tệ rất clear (rõ ràng) là mục tiêu kép. Khẳng định lại: chính sách tiền tệ có mục tiêu kép gồm:

1. Tỷ giá không tăng quá 3%.
2. Lạm phát không tăng quá 5%.
   Mục tiêu rất clear, vậy nền tảng thực hiện ở đâu? Cũng rất clear về dài hạn: FX rate target (mục tiêu tỷ giá) + Relative PPP (Purchasing Power Parity - ngang giá sức mua tương đối), rất cơ bản và cực kỳ dài hạn:
   CPI VN = CPI US + ΔUSD/VND
   Nhưng cái assumption (giả định) chặt trong phần này là lạm phát Mỹ (US) không quá 2%. Nếu không, SBV (Ngân hàng Nhà nước) phải có chính sách tradeoff (đánh đổi) cho phần này. Và quả thực, nếu giả định 2% không giữ được, hai mục tiêu kia phải trả giá lớn.

Mọi thứ diễn ra tốt đẹp từ 2014-2019, khi chính sách tiền tệ roughly (gần đúng) như trên. Lạm phát Mỹ trung bình thời gian này là 1.65%, lạm phát Việt Nam trung bình 2.9%, tỷ giá tăng trung bình 1.55%. Ôi trời, số đẹp dư thế này! Cho đến một ngày: COVID.
2020-2021, mọi thứ vẫn đẹp khi người người nới lỏng, nhà nhà nới lỏng, nhưng giá bị delay (trì hoãn) do COVID – tiêu gì nhiều ngoài kit-test Việt Á đâu. Cuối 2021, dấu hiệu lạm phát rõ rệt, CPI US lúc đó là 7%. Vậy giờ tính sao với phương trình kia: CPI US 7%, tỷ giá lại giảm gần 1%, thế lạm phát Việt Nam phải 6% chứ? Nhưng không! Lạm phát lag (trì hoãn) và rất đặc thù quốc gia. Phương trình kia chỉ là lý thuyết siêu dài hạn, với giả định 2% đã không còn giữ được.

2022, mọi thứ lan ra toàn cầu sau khi gỡ phong tỏa. USD/VND tăng 5%, lạm phát Mỹ không giảm mấy, còn 6.5%. Theo phương trình kia, lạm phát Việt Nam phải 11.5% chứ? Ấy, thế là nhiễm “lú thuyết” rồi! Lạm phát Việt Nam đặc trưng bởi tổng cung (aggregate supply), chỉ tăng 4.55% mà thôi. Nói chung, đến cuối 2022 và cả cuối 2023, lạm phát Việt Nam vẫn chỉ 3.2%, trong đó yếu tố quan trọng nhất là lạm phát đến từ tổng cung.

Vậy, duy trì mức tăng tỷ giá chấp nhận được sẽ vẫn đảm bảo lạm phát dài hạn. Nhưng điều này khẳng định: phải hy sinh khi lạm phát Mỹ loạn, không còn target (mục tiêu) chuẩn. Cái cần hy sinh là dự trữ ngoại hối. Trong giai đoạn 2022-2023, Việt Nam hy sinh net (ròng) khoảng 15 tỷ USD (15 tỏi) để giữ tổng cung ổn định. Mình thấy cái này cũng… ổn. Tuy nhiên, tính chung từ 2022 đến nay, tốc độ tăng tỷ giá hơi căng: lần lượt 5% (2022), 3% (2023), và hiện tại 5% YTD (year-to-date - từ đầu năm đến nay). Về dài hạn, điều này phản ánh vào lạm phát, còn lâu mới thấp sau khi ổn ở 2022 (4.55%) và 2023 (3.2%).

Nói thật, vì lạm phát không ăn sát sườn vào pháp luật (PL), nên mình không dự báo nó làm gì. Key (mấu chốt) của SBV suy cho cùng là tỷ giá và lãi suất, còn lạm phát thì từ từ. Nó chủ yếu là hệ quả của tỷ giá. Mình thấy nhiều người dự báo cái này mà không biết làm gì, chẳng hạn VIRA dự trúng thì có tiền, chứ mấy ông khác dự chắc chắn chỉ để “nòe người” (khoe mẽ). Như trên, trừ khi bạn làm stress test, còn bạn không thực sự cần số liệu lạm phát lắm, vì Việt Nam không đi theo Inflation Target (mục tiêu lạm phát).

Mình nhớ năm 2022, Quốc hội chất vấn Thống đốc một câu rất “inflation target”: “Tại sao lại tăng lãi suất trong khi lạm phát thấp?” Hề, Thống đốc thành thật: “Tại áp lực bên ngoài cả (FED đó)”. Nói chung, lý thuyết các bạn học ở trường là inflation target thì mới có thắt chặt, nới lỏng; chứ ở đây, mục tiêu của SBV đông lắm, phát biểu nên có căn cứ.