Nghe rất buồn cười phải không một cái là RỦI RO LÃI SUẤT ( IRR) và RỦI RO LÃI SUẤT TRÊN SỔ NGÂN HÀNG (IRRBB) là hoàn toàn khác biệt nhau và hoàn toàn không liên quan gì tới nhau.

Đầu tiên cần hiểu rủi ro lãi suất (IRR) là rủi ro gặp phải thay đổi trong lãi suất ảnh hưởng tới giá trị tài sản. Rủi ro lãi suất sẽ gặp phải khi bạn thực sự nghĩ tới chuyện sẽ bán tài sản đó. Ví dụ lãi suất tăng làm giảm giá tài sản. Do đó rủi ro này chỉ gặp trên TRADING BOOK, tức là bạn phải nghĩ rằng tăng giảm trong lãi suất thực sự làm bạn chịu rủi ro. Điều này nhắc lại ảnh hưởng cực kỳ lớn tới quyết định của bạn. Ví dụ bạn lỗ và bạn phải bán nó vì "GIÁ THỊ TRƯỜNG" của công cụ đó.

Còn IRRBB là một khái niệm hoàn toàn khác. Bạn gặp rủi ro đúng là khi bạn bị biến động trong lãi suất nhưng không phải lãi suất của chiều tài sản mà là chiều nguồn để mua tài sản này, và quan trọng bạn không nghĩ tới chuyện bán nó, nó sẽ trở thành tài sản HOLD-TO-MATURITY. Đây là điểm mấu chốt. Ví dụ mình sử dụng nguồn 3 tháng để đầu tư công cụ 1Y đổi lãi một lần thì mình chịu rủi ro do lãi bên phía vốn của mình chịu rủi ro. Điều này tạo ra Gap giữa Asset - Liability. IRRBB chỉ gặp trên Banking Book và buộc phải nhìn nhận theo kiểu portfolio chứ không phải Deal-by-deal.

Tự nhiên lại nói cái dở hơi này vì bank có 2 danh mục trading và banking trong đó trading thì có rủi ro IRR còn Banking thì có rủi ro IRRBB. Mà cái rủi ro mà lãi suất lên xuống ấy nó ảnh hưởng trading chứ banking thì nó lại lắng nhằng.

Tiếp theo tính chất của lãi suất là nó lên có chu kỳ một chu kỳ kéo dài lắm. ví dụ chu kỳ gần nhất là giảm từ 2018- 2022. Với chu kỳ tăng thì viêc đầu tiên bank làm là tất toán toàn bộ bond trading. tất toán toàn bộ. Mà thực ra không tất toán thì bán về banking cũng được. Còn trong chu kỳ giảm thì bank cũng không phải mua vào hết ngay lúc đầu, đại khái phần trading này khá dễ làm kỹ thuật khi nào muốn realised khi nào muốn để để realised, Bank càng lớn thì cấu phần lợi nhuận từ trading sẽ càng bé trên tổng lợi nhuận. Nếu lãi suất tăng nó chỉ ảnh hưởng vào trading mà thôi.

Bank bé thì báo nó mới hay có quả title "BANK XXX LỢI NHUẬN KHỦNG TỪ CHỨNG KHOÁN KINH DOANH" chứ thực ra phần này bank to nó là cấu phần bé và nó dễ mà làm earning management, xử lý kỹ thuật khi cần thiết. Mà thực ra nhé phần này nó còn nhập nhằng ở chỗ Việt Nam kế toán có 3 lô HFT, HTM và AFS nhưng mà ghi nhận kế toán thì chẳng có lô nào là Mark-to-market cả.

Tóm cái váy lại analyst phân tích thì phần này bỏ qua.

Phần 2 Banking Book nó không chịu rủi ro IRR mà chịu rủi ro IRRBB. Cái này lại một lần nữa phức tạp. IRRBB thì như nói ở trên nó còn ảnh hưởng do gap Asset-Liability nhưng mà ấy có 1 sự nhìn nhận chưa kiểm chứng 100% thì gap này ở bank to nó toàn rộng ra. Cái này mình cũng từng ngâm cứu nói chung nó do cái quan trọng nhất là:

- Xu hướng chi tiêu ít dùng tiền mặt hơn

Do đó IRRBB nó còn phụ thuộc nhiều vào GAP này nhưng nói chung là rộng mấy thì cũng toàn dưới 3 tháng cho các kỳ tái định giá. Do đó lãi suất tăng không phải vấn đều quá lớn nhất là với bank lớn thì khả năng phải tăng lợi nhuận đầu vào ít hơn và vẫn tăng lợi nhuận đầu ra.

Đấy là lý do cơ bản tại sao lãi suất tăng lại không tác động quá lớn tới bank như ở Việt Nam.

TÓM LẠI: Lãi suất tăng => trading lỗ nhưng nó bán hết rồi với lại trading bé, chủ yếu làm earning management tool => banking thì ít ảnh hưởng mà banking nhiều nên bank thực ra không ảnh hưởng mấy