Mình hay đùa lớp dạy CW (Covered Warrant - chứng quyền có bảo đảm) là lớp dạy mua lô tô, mình đang dạy mọi người tà ma ngoại đạo, khiến mọi người ra đê hết. Nhưng liệu phái sinh (derivatives) có phải là đánh bạc không? Hay nó là toán? Gần đây mình thấy một bài viết của người không làm tài chính, nhận định phái sinh là đánh bạc. Mình thấy sai quá, sai đi! Càng sai khi họ đưa hình ảnh toán học lằng nhằng để chỉ trích rằng hiểu cái này quá khó, không cần thiết =)). Nếu đứng trên góc độ người làm tài chính, học về tài chính, bạn nghĩ sao?

[Vậy tóm lại, bạn có cần toán khi học và “đánh” phái sinh không?]
Chắc chắn là cần. Mình dạy phái sinh và CW, hai bài đầu tiên là học về “derivative” (đạo hàm). Để nói rằng phái sinh mà không học toán thì chắc chắn không được. Bạn cần toán như bao ngành khoa học, xây dựng nền tảng từ công thức. Bạn cần toán, rất cần toán.

[Nhưng bạn cần toán tới mức độ nào để hiểu về phái sinh?]
Trong toán ứng dụng, cái cần hiểu nhất là các giả thiết (assumptions) và ảnh hưởng của giả thiết này đến công thức thu được. Phái sinh cũng vậy. Giả thiết của phái sinh, nhất là việc “đạo hàm” để đưa công cụ về các “risk factor” (yếu tố rủi ro) như thế nào, là điều quan trọng. Cầu nối này bằng bao nhiêu, có giả sử gì?
Với fixed income (trái phiếu) – dạng phái sinh cơ bản nhất – cầu nối giữa lãi suất và giá là gì? Với các dạng phức tạp hơn như option (quyền chọn), bạn cần hiểu các risk factor và cầu nối (các Greek Letters) được xây dựng dựa trên giả sử nào. Hiểu trạng thái chồng chập trong binomial tree (cây nhị phân). Bạn cần hiểu toán.
Nhưng bạn không cần toán tới mức tính tổng các trạng thái chồng chập này (tích phân), mà chỉ cần hiểu ý nghĩa. Như lớp CW của mình hay nói: “Hiểu ý nghĩa đạo hàm, mục đích là để làm gì, chứ giờ bảo ngồi đạo hàm thì khó, vì anh em không phải ai cũng yêu toán”.

[Ý thức về toán quan trọng trong phái sinh]
Mình cũng không rõ lắm, nhưng mình nghĩ đây là kinh nghiệm khi các bạn phải học lại “đạo hàm”. Toán quan trọng, nhưng không cần hiểu hết Brownian Motion (chuyển động Brown) hay Stochastic Process (quá trình ngẫu nhiên) để hiểu option hay phái sinh nói chung. Đúng là chúng quan trọng, nhưng cách diễn giải trên thực tiễn, phụ thuộc vào các yếu tố nào, mới là điều đáng chú ý.

[Phái sinh và đánh bạc]
Nếu hiểu phái sinh là đánh bạc, nó sẽ trở thành như nhiều người nghĩ. Nhưng nếu học toán thật, cần hiểu nó từ góc độ toán, risk management (quản lý rủi ro) – đơn giản là phái sinh gia tăng vị thế rủi ro (risk exposure). Dù bạn buy (mua) hay sell (bán) cơ sở thế nào, cũng là gia tăng vị thế rủi ro mà thôi. Cái chính của phái sinh là gia tăng ra sao, rủi ro là gì – cái này lại cần học toán, nhưng level (mức độ) không cần cao.
Nói đi nói lại, cần học toán để hiểu nó ở level tối thiểu, không phải để lòe người, mà để hiểu bản chất và các cầu nối. Nếu không học, bạn vẫn cần hiểu cách rủi ro để tránh chuyện gia tăng vị thế bị gọi là đánh bạc.

TÓM LẠI: CẦN HIỂU ĐẠO HÀM VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ