Trong phân tích tài chính nói chung, bottom-up (cách tiếp cận từ doanh nghiệp lên) hay như cách tiếp cận giống CFA Program (chương trình phân tích tài chính quốc tế) hay dạy ấy, nó thường hướng tới tính risk factor (yếu tố rủi ro) với specific risk (rủi ro riêng lẻ).

Hay nói cách khác, họ thường lấy giá cổ phiếu được “kéo Excel” (xây dựng mô hình tài chính) theo các yếu tố như tăng trưởng, GDP… và cho đó là những risk factor, các key driver (yếu tố chính) để định giá. Những biến động ngắn hạn gần như không tác động tới cái driver này.

Bình thường, ngôn ngữ dân dã là cổ cần có “game” (câu chuyện tăng trưởng / catalyst).

Admin tôi không phủ nhận hoàn toàn cách tiếp cận này, nhưng nhìn chung phân tích tài chính hiện tại không nên đi theo cái khuôn mẫu này, nó quá kém tính thích nghi.

Đấy là lý do vì sao bộ phận phân tích của các công ty chứng khoán ngày càng ít tiếng nói, nó quá cứng nhắc, nhất là với những biến động thị trường.

Tất cả đều được coi là general risk (rủi ro chung) không ảnh hưởng hoặc ít ảnh hưởng tới câu chuyện mà họ xây dựng về doanh nghiệp, nhưng thực tế cái quyết định giá vẫn là:

“CÓ BAO NHIÊU TIỀN” (liquidity – thanh khoản thị trường)

Hôm trước có người inbox mình hỏi về chuyện này.

Topdown (tiếp cận từ vĩ mô xuống) không phải là Macro – Ngành – DN như cách CFA đang dạy. Nhìn chung, cái này nó vẫn là bottom-up, chỉ là chia lớp thôi, nên vẫn rất cứng nhắc.

Ví dụ mình nói yếu tố macro là tỷ giá (exchange rate) đi. Trong phân tích bottom-up hay sách giáo khoa thường học thì toàn một bài quen thuộc:

• Tỷ giá tăng có lợi cho xuất khẩu
• Tỷ giá giảm có lợi cho nhập khẩu

Trong topdown thì không xem xét đặc tính riêng lẻ mà xem xét đặc tính chung của lớp tài sản (asset class).

Vô tình là nhóm stock (cổ phiếu) ở Việt Nam lại tập trung nhiều ở bank, mà cái này Admin có khá nhiều kinh nghiệm thực tế trong hệ thống này.

Quay lại câu chuyện tỷ giá, tỷ giá tăng thực tế không có lợi nếu nhìn theo topdown.

Và khác với bottom-up, topdown cần ít driver (yếu tố) hơn nhiều và cũng linh hoạt hơn nhiều.

 Không có chuyện ngồi kéo Excel rồi chờ giá về.

Cái này nói ra để analyst (chuyên viên phân tích) đừng quá phụ thuộc vào việc kéo Excel nữa.

Có phân tích thì phân tích cái gì đáng, chứ kéo Excel nhiều khi không mang lại giá trị thực tế.

Kéo Excel có giải thích được chuyện Mỹ – Iran xung đột (geopolitical risk – rủi ro địa chính trị) ảnh hưởng như thế nào không?

Cái này topdown làm được, và thực tế làm rất nhanh, gọn và đúng trọng tâm.