Quy trình phân tích của mấy ông Analyst (nhà phân tích) ngân hàng ngoại diễn ra như thế này. Thực ra, ở Việt Nam, mấy ông này toàn là chi nhánh, nên chủ yếu làm công việc của Dealer (người giao dịch). Mỗi khi cần phân tích, ông Analyst cũng liên hệ với Dealer, rồi tới ngân hàng đối tác (thường là bay từ Singapore sang Việt Nam) để hỏi han tình hình, quan điểm này nọ. Mấy ông Dealer của ngân hàng nội cũng trả lời rất thật tình, có sao nói vậy.

Chuyện này để nói lên rằng thực ra mấy ông Analyst cũng không hiểu hết cái nội tại và câu chuyện bên trong của hệ thống tài chính Việt Nam. Cũng chỉ là hỏi han rồi đưa ra quan điểm. Ví dụ, nếu hỏi 10 ông mà cả 10 ông bảo kinh tế đang khó khăn lắm, thì khi về, ông Analyst sẽ nhận định rằng SBV (Ngân hàng Nhà nước) sẽ hạ lãi suất. Chẳng hạn, lãi suất điều hành hiện tại là 4%, lạm phát chưa tới 3%, ông ấy sẽ nhận định: “Ô, bọn này còn dư địa hạ lãi suất này.” Xong rồi ông đi tìm các số liệu để hỗ trợ luận điểm của mình, thay vì tìm dữ liệu để bác bỏ. Đây là một dạng thiên kiến (bias) siêu phổ biến mà Analyst nào cũng mắc phải.

Câu chuyện trên hoàn toàn có thật, vì mình đã tiếp xúc với mấy ông Analyst này. Kiểu mấy ông này tư duy về hệ thống tài chính Việt Nam y hệt một dạng Inflation Target (mục tiêu lạm phát), và lãi suất OMO (Open Market Operations - nghiệp vụ thị trường mở) thì ông quy luôn là tương tự SOFR (Secured Overnight Financing Rate - lãi suất qua đêm có đảm bảo của Mỹ). Cái này cũng có nhiều điểm thú vị. Nhưng câu chuyện này cũng để nói lên rằng nhận định “mõm” như mình đang làm thì rất dễ, nhưng logic trong nhận định thì cần phải xem xét kỹ hơn.